W niedzielę (6 czerwca) dostępny będzie na portalu wschowa.news i na blogu Nowe Opinie kolejny odcinek podcastu ,,Pod mocną Wschową” i na pewno poświęcimy nieco czasu na omówienie Raportu o stanie gminy za 2020 rok. Zanim to się jednak stanie, mam jeszcze kilka uwag o tym dokumencie.
Udział mieszkańców w debacie a sposób reklamowania raportu
Sieć Obywatelska Watchdog Polska sprawdziła, jak promocja tego dokumentu wyglądała na poziomie Polski w 2020 roku. Organizacja wysłała pytania dotyczące raportów do 2225 gmin (wszystkie województwa poza lubelskim, które brało udział w pilotażowym programie i otrzymało inne pytania). Odpowiedzi przyszły z 1401 gmin. Na tej podstawie okazało się, że w przypadku 84% gmin – do debaty nie zgłosił się żaden mieszkaniec. W gminach, gdzie zapraszano mieszkańców do debaty poprzez zamieszczenie takiej informacji jedynie na stronie urzędu (57% gmin) w 88% żaden mieszkanie nie zgłosił się do debaty nad raportem. Tam, gdzie w ten sposób promowano raport – zgłosiło się łącznie 11 mieszkańców.
25% badanych gmin próbowało innymi sposobami docierać do lokalnej społeczności, ale i tam osiągnięto słabe wyniki. Mieszkańcy nie zgłosili się do debaty w 80% gmin. Warto dodać, że nie więcej niż 5% gmin skorzystało z mediów społecznościowych, żeby poinformować mieszkańców o debacie i nie więcej niż 20% gmin zamieściło taką informację w swoich papierowych gazetach samorządowych.
Jednym słowem można powiedzieć, że brak zainteresowania stanem gminy dotyczy niemal całej Polski. Wschowa niczym się tutaj nie wyróżnia, ani nie przoduje. Raport i zaproszenie do debaty w przypadku Wschowy zostało zamieszczone na stronie urzędu, tak, jak to miało miejsce w ponad połowie badanych gmin.
Watchdog Polska sprawdził również, w jaki sposób powstawały raporty w gminach, do których wysłano zapytania. Okazuje się, że większość trzymało się podobnego schematu, jaki jest widoczny we wschowskim dokumencie. Czyli zebrano informacje z poszczególnych dziedzin, a następnie je opublikowano. Tylko w przypadku 2, 2% badanych gmin – powstał specjalny zespół, którego zadaniem była analiza danych, jaka do nich spływała z poszczególnych działów urzędu i wyciąganie na ich podstawie wniosków, które później były prezentowane w raporcie.
Mieszkańcy podczas debaty
Chcę też zwrócić uwagę na jeszcze dwie sprawy. Otóż ustawa o samorządzie gminnym wyraźnie mówi, że mieszkańcy muszą zgłosić swój udział w debacie najpóźniej w dniu sesji Rady Miejskiej. Czyli w dniu, kiedy odbędzie się dyskusja nad raportem. Muszą przy tym mieć ze sobą podpisy mieszkańców, co najmniej 50 podpisów w przypadku Wschowy. Watchdog Polska zwraca uwagę na fakt, że zdarzały się gminy, gdzie nikt nie zgłaszał udziału w debacie, a jednak podczas sesji pojawiali się mieszkańcy, którzy chcieli się wypowiedzieć. Umożliwiano im to. A więc tam, gdzie na 1401 gmin – mieszkańcy nie zgłosili udziału w debacie (84%), w 10 przypadkach obywatele przyszli na sesje i nie utrudniano im udziału w dyskusji. Trudno powiedzieć dlaczego, ale podejrzewam, że tam po prostu mieszkańcy wypowiadają się na sesjach i uznano, że skoro nie zgłosili się wcześniej, ale chcą wziąć udział w debacie, to mają taką możliwość, ponieważ w tych gminach mieszkańcy zwyczajowo czynnie biorą udział w sesjach. Innymi słowy – nie usztywniono procedur, nie szukano wymówki dla odebrania mieszkańcom głosu. A można by przecież tak zrobić, skoro ustawa mówi, że trzeba się zgłosić i zebrać podpisy, by wziąć udział w debacie nad raportem o stanie gminy.
Budżet obywatelski jak programy, strategie i uchwały
Druga rzecz, na którą warto zwrócić uwagę, to fakt, że ustawa o samorządzie wymaga, aby jeden z punktów, który powinien znaleźć się w raporcie, dotyczył budżetu obywatelskiego. Wschowski raport o stanie gminy nie zawiera takich informacji, ponieważ w tej kadencji burmistrz zrezygnował z budżetu, a w 2021 roku zaproponował w zamian Inicjatywę Lokalną. Zwracam na to uwagę, ponieważ budżet obywatelski w rozumieniu zapisów ustawy jest czymś tak naturalnym, jak programy i strategie gminne oraz uchwały Rady Miejskiej. Zapis ustawy w artykule 28aa mówi dokładnie: Raport obejmuje podsumowanie działalności wójta w roku poprzednim, w szczególności realizację polityk, programów i strategii, uchwał rady gminy i budżetu obywatelskiego. Oczywiście budżet obywatelski nie jest jeszcze obowiązkowy. Jedynie miasta na prawach powiatu zgodnie z zapisami ustawy o samorządzie gminnych, zobowiązane są do jego utworzenia. Nie zmienia to faktu, że jest to narzędzie, które mobilizuje lokalną społeczność. Do tego stopnia jest to istotne, że ustawodawca widzi sens, aby ten punkt był omówiony w raporcie o stanie gminy. Brak budżetu obywatelskiego we Wschowie, argumenty, które za tym stoją, w mojej ocenie świadczą o tym, w jakim punkcie samorządności jesteśmy. Fakt, że raport wykazuje treść uchwał Rady Miejskiej, czy wspominane już zarządzenia burmistrza nie czynią z nas gminy marzeń, elastycznej, bliskiej mieszkańcom, umożliwiającą im aktywny udział w sprawach samorządu. Wręcz odwrotnie – w mojej opinii jest to raport, który pieczętuje pogłębiającą się przepaść między obywatelami, a tymi, którzy ich reprezentują.
Stanowisko ds. przedsiębiorczości a brak informacji o przedsiębiorcach
W pierwszym artykule na temat wschowskiego raportu, zwracałem uwagę na brak informacji o przedsiębiorcach. Jeżeli mnie pamięć nie myli, na pewno w 2020 roku funkcjonowało w urzędzie stanowisko specjalisty ds. przedsiębiorczości. I nie chodzi nawet o personalia, czyli kto tę funkcję pełnił. Chodzi bardziej o rezultaty, jakieś diagnozy, co udało się w tym zakresie zrobić, co stanowi problem, co wymaga korekty. Cokolwiek. Tak na marginesie – chciałem sprawdzić kryteria naboru na to stanowisko, żeby mieć jasność, czym konkretnie specjalista ds. przedsiębiorczości miał się zajmować, ale na stronie Biuletynu Informacji Publicznej w zakładce nabór do pracy – nie można już znaleźć całej historii naborów w tej kadencji. Łącznie nie ma 70 ogłoszeń, w tym naboru na specjalistę ds. przedsiębiorczości. Wyparowały. W maju można było tam przejrzeć 100 naborów do pracy w Urzędzie i jednostkach podległych. Obecnie dostępnych jest tylko 27 rozstrzygniętych i 3 aktualne. Łącznie 30. Ostatni z 4 listopada 2020 roku.
Brak informacji o młodzieży
I jest jeszcze jedna rzecz, na którą zwróciłbym uwagę, czyli brak informacji o młodzieży. Być może czytelnik uzna, że naprawdę nie mam się już czego czepiać. Będę się jednak upierał, że stan gminy, to również – poza przemilczanymi przedsiębiorcami – sytuacja młodzieży. Między innymi dlatego, że jak mówi raport, cytuję: społeczeństwo w gminie Wschowa jest społeczeństwem starzejącym się. Młodzi ludzie, jak pokazywałem w artykule na temat średniej wieku Rady Miejskiej, nie są szczególnie zainteresowani sprawami gminy, ich udział w Radzie Miejskiej jest wręcz zerowy. Dla przykładu w 2010 roku na poziomie ogólnopolskim kandydatów, ubiegających się o mandaty w przedziale wiekowym 18-30 lat do wszystkich rad (gminnych, powiatowych i sejmików wojewódzkich) było 30 648 osób. W województwie lubuskim – 911. W 2018 na poziomie ogólnopolskim w przedziale wiekowym 18-29 lat kandydatów było już tylko 14 869 osób, a w województwie lubuskim – 464 osoby. Dane te prezentuję w tabelach, pochodzących ze stron Państwowej Komisji Wyborczej.
Rok 2010 – Polska (proszę klikną w tabelę)
Rok 2010 – Województwo lubuskie (proszę kliknąć w tabelę)
Rok 2018 – Polska (proszę kliknąć w tabelę)
Rok 2018 – Województwo lubuskie (proszę kliknąć w tabelę)
Dane te przedstawiają tendencje, która są wynikiem zapewne niżu demograficznego oraz mniejszego zainteresowania sprawami lokalnymi. To się niewątpliwie będzie pogłębiać. Stąd moim zdaniem – konieczna jest lokalna debata nad tym stanem i próba wypracowania modelu, który będzie możliwie najlepiej neutralizował tę sytuację.
Źródła:
- Raport Watchdog Polska dostępny jest TUTAJ
- PKW wybory samorządowe 2010 – TUTAJ
- PKW wybory samorządowe 2018 – TUTAJ
- Nabór do pracy na stronie BIP Gminy Wschowa – TUTAJ
Dwa pierwsze teksty o raporcie gminy można przeczytać – TUTAJ (cz. 1) i TUTAJ (cz. 2)
bezgrunt 